آلودگی هوا و دود انفجار؛ چطور از ریه محافظت کنیم؟

اگر هوا به‌دلیل ترافیک، گردوغبار یا دود بیرون آلوده است، اولین کار کم‌کردن تماس با هواست: فعالیت سنگین بیرون را عقب بیندازید و در صورت ایمن‌بودن، در فضای بسته با هوای تمیزتر بمانید. اگر دود از آتش یا انفجار نزدیک می‌آید، اول از منبع و محل خطر دور شوید و پیام نیروهای امدادی را دنبال کنید. گیجی، بیهوشی، درد قفسهٔ سینه و تنگی نفس واضح پس از تماس با دود نیاز به کمک فوری دارند.

پرسش «ریه را با چه گیاهی پاک کنیم؟ » معمولاً از احساس سوزش گلو، بوی دود یا نگرانی پس از حادثه می‌آید. آویشن، زنجبیل، بابونه و بخور، ذرات یا گازهای واردشده به ریه را پاک نمی‌کنند. تصمیم مفید از این شروع می‌شود که بفهمید هنوز در معرض چه چیزی هستید و برای رسیدن به هوای ایمن چه کاری از دستتان برمی‌آید.

چرا آلودگی هوا و دود یکسان نیستند؟

آلودگی شهری ممکن است ترکیبی از ذرات معلق و گازهای ناشی از ترافیک، صنعت یا سوختن مواد باشد. ذرات ریز می‌توانند تا عمق ریه برسند. بعضی افراد در مواجهه با آن سوزش چشم یا گلو، سرفه و خس‌خس را تجربه می‌کنند. کسی که آسم یا بیماری قلبی و ریوی دارد ممکن است در همان محیط علائم بیشتری بگیرد. نبود سرفه یا بوی تند به تنهایی نشان نمی‌دهد هوا سالم است.

در آتش‌سوزی یا انفجار، مواد در حال سوختن و محل حادثه تعیین می‌کنند چه ترکیبی در هواست. نزدیک آتش در فضای بسته، دود داغ، کمبود اکسیژن و گازهایی مانند مونوکسید کربن هم مطرح‌اند. شاخص آلودگی شهر برای برنامه‌ریزی یک روز معمول مفید است، اما ایمنی یک اتاق دودگرفته یا مسیر نزدیک حادثه را تعیین نمی‌کند.

اگر نمی‌دانید دود دقیقاً چیست، وارد محل حادثه نشوید تا از نزدیک بررسی کنید. از محل امن نشانی دقیق، وضعیت افراد و آنچه را دیده‌اید به نیروهای امدادی بگویید. اگر کسی داخل محدوده مانده، ورود بدون تجهیزات و آموزش می‌تواند نفر دیگری را هم گرفتار کند.

اگر دود بیرون ساختمان است: نوع هشدار اهمیت دارد. در آلودگی عادی یا دودِ دوردست ممکن است هدف این باشد که تماس کم شود و در خانه بمانید. در نزدیکی محل رهایش یا آتش، خروج از یک مسیر مشخص یا ماندن در محل تصمیمی است که با وضعیت همان حادثه عوض می‌شود. اگر گفته‌اند موقتاً داخل بمانید، از رفت‌وآمد غیرضروری و بازکردن در برای نگاه‌کردن به محل حادثه خودداری کنید. پیام بعدی ممکن است زمان پایان پناه‌گیری یا مسیر خروج را مشخص کند.

اگر دود در ساختمان است: منتظر نمانید تا هوای داخل با تصفیه‌کننده بهتر شود. در جای امن به امداد بگویید دود را در چه طبقه یا اتاقی دیده‌اید و چه کسانی ممکن است هنوز داخل باشند. اگر مسیر خروج بسته است، موقعیتتان را به امداد اطلاع دهید و دستور آن‌ها را دنبال کنید. آتش و دودِ فضای بسته با آلودگی معمول شهر یک مسئله نیستند.

در روزهای آلوده هوای خانه را چطور بهتر نگه داریم؟

در دودِ ذره‌ایِ بیرون، اگر مقام محلی توصیه کرده در خانه بمانید، درها و پنجره‌ها را ببندید. در این وضعیت، اگر سامانهٔ سرمایش امکان بازچرخانی هوای داخل دارد، طبق راهنمای دستگاه از آن استفاده کنید. در نشت شیمیایی، دستور امداد دربارهٔ خاموش‌کردن دستگاه‌های جابه‌جاکنندهٔ هوا مقدم است. پنجره‌ها را پس از بهترشدن هوای بیرون یا اجازهٔ نیروهای مسئول باز کنید. اگر خانه بیش از حد گرم یا ساختمان ناامن است، بر اساس راهنمای رسمی به محل امن دیگری بروید.

اتاقی انتخاب کنید که پنجره و رفت‌وآمد کمتری دارد. بستن درِ اتاق و استفاده از تصفیه‌کنندهٔ مناسبِ اندازهٔ اتاق با فیلتر ذرات، در آلودگی ذره‌ای می‌تواند مفید باشد. فیلتر HEPA ذرات را می‌گیرد. دستگاه‌های مولد ازن برای این کار مناسب نیستند و فیلتر ذرات، مونوکسید کربن یا رهایش شیمیایی را بی‌خطر نمی‌کند. اگر دستگاه ندارید، کم‌کردن ورود دود و نساختن دود تازه داخل خانه همچنان ارزش دارد.

از روشن‌کردن عود و شمع، سیگار و سرخ‌کردن شدید در اتاقی که می‌خواهید تمیزتر بماند خودداری کنید. در قطعی برق، ژنراتور، منقل یا اجاق زغالی را در خانه، پارکینگ یا کنار پنجره روشن نکنید. بوکردن هوا برای تشخیص مونوکسید کربن کاربرد ندارد، چون این گاز بو و رنگ ندارد.

اگر برای مدرسه، خرید یا کار می‌توانید زمان و مسیر را عوض کنید، گزارش محلی را نزدیک زمان خروج دوباره ببینید. یک مسیر کوتاه‌تر که از محل آتش، کارگاه گردوغبار یا ترافیک سنگین دور می‌گذرد می‌تواند مدت تماس را کم کند. وقتی قرار است ورزش کنید، جابه‌جایی آن به ساعت بهتر یا فضای داخلی سالم معمولاً از همان تمرین در هوای ناسالم عملی‌تر است.

اگر خروج کوتاه در آلودگی ذره‌ای اجتناب‌ناپذیر است، کم‌کردن مدت حضور و شدت فعالیت اهمیت دارد. ماسک ذره‌گیر استاندارد مانند N95 در صورت اندازه و قرارگیری درست می‌تواند میزان ورود ذرات را کمتر کند. این نوع ماسک برای گازهای سمی، مونوکسید کربن یا ورود به محیط حادثه حفاظت کافی ایجاد نمی‌کند. ماسک پارچه‌ای یا جراحی هم جای ماسک ذره‌گیرِ مناسب را نمی‌گیرد.

برای روزهای بد هوا، پیش از شلوغی وسایلی را که واقعاً لازم دارید در دسترس بگذارید. داروی معمول، برنامهٔ مکتوب آسم در صورت داشتن آن، شمارهٔ تماس و یک بطری آب مفیدند. اگر می‌خواهید وسایل خانه را برای قطع برق و خروج کوتاه آماده کنید، راهنمای آب و خوراک برای شرایط اضطراری کمک می‌کند ذخیرهٔ خانه و کیف قابل‌حمل را جدا بچینید.

چه زمانی باید برای علائم بعد از دود کمک گرفت؟

اگر کسی پس از آتش یا انفجار دچار تنگی نفس، درد سینه، گیجی، خواب‌آلودگی غیرعادی یا بیهوشی شده، از منبع خطر دور شوید و فوراً با اورژانس تماس بگیرید. گرفتگی تازهٔ صدا، سرفهٔ ادامه‌دار یا دشوارشدن تنفس بعد از دودِ فضای بسته نیز نیاز به ارزیابی دارد. به کسی که گیج یا بیهوش است چیزی برای خوردن یا نوشیدن ندهید. منتظر نمانید تا با بخور یا دمنوش ببینید حال او بهتر می‌شود یا نه.

وقتی تماس می‌گیرید، اول محل فعلی و وضعیت تنفس و هوشیاری را بگویید. سپس توضیح دهید دود در اتاق بسته بوده یا بیرون، تماس چه زمانی شروع شده و آیا افراد دیگری هم علامت دارند. اگر می‌دانید چه چیزی می‌سوخته، از همان فاصلهٔ ایمن اطلاع بدهید. جمع‌کردن این اطلاعات نباید تماس برای کمک را به تأخیر بیندازد.

مونوکسید کربن می‌تواند با سردرد، سرگیجه، تهوع، ضعف، درد سینه یا گیجی بروز کند. وقتی چند نفر در یک فضای بسته نزدیک وسیلهٔ سوختی هم‌زمان علائم پیدا می‌کنند، از فضا خارج شوید و ارزیابی فوری بخواهید. بازکردن پنجره یا بهترشدن کوتاه علائم، دلیل کافی برای برگشت به ساختمان نیست. نیروهای مسئول باید ایمنی محل را تعیین کنند.

برای کودکان، سالمندان، افراد باردار و کسانی که بیماری قلبی یا ریوی دارند، بهتر است برای کاهش تماس زودتر برنامه‌ریزی شود. داروی تجویزشدهٔ آسم یا بیماری ریوی را مطابق برنامهٔ درمان خود مصرف کنید. اگر علائم از حالت معمول شدیدترند، بهتر نمی‌شوند یا به داروی نجات بیشتر از معمول نیاز پیدا کرده‌اید، با پزشک یا اورژانس بر اساس شدت وضعیت تماس بگیرید.

آویشن، زنجبیل و دیگر گیاهان چه جایگاهی دارند؟

در مصرف سنتی، آویشن برای سرفه و بابونه یا اسطوخودوس به‌صورت دم‌کرده شناخته شده‌اند. کاربرد سنتی با اثبات اثر بر ذرات، گازها یا آسیب تنفسی فرق دارد. اگر از تماس دور شده‌اید، حال عمومی خوب است و نوشیدنی گرم معمولی به شما می‌سازد، آن را بر اساس طعم و تحمل خود انتخاب کنید. برای خس‌خس، درد سینه یا آسیب ناشی از دود، سراغ رسیدگی لازم بروید.

آویشن و زنجبیل: هر دو در آشپزی و نوشیدنی به‌عنوان طعم‌دهنده استفاده می‌شوند. افزودن عسل یا لیمو مزه را عوض می‌کند. از طعم تند، احساس گرمی یا روان‌شدن ترشحات نمی‌شود نتیجه گرفت ذرات ریز از ریه خارج شده‌اند. زنجبیل تازه در غذا با عصارهٔ غلیظ یا مکمل یکسان نیست.

بابونه و اسطوخودوس: بابونه به‌عنوان نوشیدنی و اسطوخودوس برای رایحه شناخته می‌شوند. نوشیدن یا استنشاق اسانس را جای دم‌کردهٔ معمولی نگیرید. اگر به گیاهان مشابه بابونه حساسیت دارید، مصرف آن ممکن است برایتان مسئله‌ساز باشد. برای فردی که بوی تند سرفه‌اش را بدتر می‌کند، پخش‌کردن اسانس در اتاق انتخاب مناسبی نیست.

شیرین‌بیان: استفادهٔ دارویی یا مصرف زیاد و مکررِ ریشهٔ شیرین‌بیان می‌تواند مشکل‌ساز باشد، به‌خصوص در افراد دارای فشار خون بالا یا بیماری قلبی و کلیوی. جوشاندن ریشه و غلیظ‌کردن شربت، راه جبران تماس با دود نیست. اگر دارو می‌خورید، باردارید یا قصد مصرف منظم یک فرآوردهٔ گیاهی دارید، مشخصات همان فرآورده را با پزشک یا داروساز بررسی کنید.

چرا بخور داغ برای پاک‌سازی ریه توصیه نمی‌شود؟

کاسهٔ آب جوش و حوله‌ای که روی سر انداخته می‌شود، ممکن است بریزد و سوختگی جدی ایجاد کند. این خطر برای کودکان و هر کسی که ظرف نزدیک بدنش قرار دارد جدی است. اضافه‌کردن روغن اکالیپتوس یا اسطوخودوس این خطر را برطرف نمی‌کند. اگر تنگی نفس یا خس‌خس دارید، نزدیک‌شدن به بخار و رایحهٔ تند را امتحان نکنید و برای ارزیابی کمک بگیرید.

تصویر زیر شیوهٔ رایج بخور با کاسه را نشان می‌دهد. این روش به‌دلیل خطر سوختگی و نداشتن نقش در خارج‌کردن دود از ریه توصیه نمی‌شود.

بخور با کاسهٔ آب داغ برای مواجهه با دود توصیه نمی‌شود و می‌تواند سوختگی ایجاد کند.

اگر لباس‌تان بوی دود گرفته، در جای امن لباس را عوض کنید. در حادثهٔ شیمیایی، برای بیرون‌آوردن لباس و شست‌وشو دستور نیروهای امدادی را دنبال کنید. روی مادهٔ ناشناخته روغن، عرق گیاهی یا مادهٔ خانگی نمالید. درمان و رفع تماس به نوع آلودگی بستگی دارد.

بعد از بهترشدن هوا چه کار کنیم؟

برای برگشت به فعالیت بیرون، گزارش کیفیت هوا و هشدارهای محل را بررسی کنید. اگر هنوز سرفه، خس‌خس یا تنگی نفس دارید، کار سنگین را عقب بیندازید و وضعیت را پیگیری کنید. کسی که پس از آتش‌سوزی در فضای بسته علامت داشته، حتی اگر بعد از خروج بهتر شده باشد، باید دربارهٔ ارزیابی با امداد یا پزشک تماس بگیرد.

تصویر ریه به شکل درخت استعاره‌ای از تنفس است. برای روز بعد، محل تمیزتر، زمان بیرون‌رفتن، مسیر دور از دود و دسترسی به دارو یا کمک را از قبل در نظر بگیرید. اگر برای رفت‌وآمد با کودک یا سالمند برنامه دارید، جابه‌جایی را به ساعت یا مسیر کم‌دودتر منتقل کنید و در محل دودگرفته برای انجام کارهای غیرضروری نمانید.