عفونت کلیه؛ علائم هشدار، تشخیص و درمان پزشکی
فهرست مطالب
عفونت کلیه یا پیلونفریت می‌تواند جدی باشد و شک به آن نیازمند ارزیابی سریع است. تب و لرز همراه درد پهلو یا پشت، تهوع یا استفراغ و علائم ادراری را برای امتحان‌کردن آبمیوه یا دمنوش به تعویق نیندازید. درمان علت با مراقبت همراه در خانه تفاوت دارد.
اگر فرد گیج، غیرعادی خواب‌آلود، دچار مشکل صحبتکردن، تنگی نفس یا بدحالی شدید شده است، از خدمات اورژانس کمک بگیرید. در بارداری، کودکان یا فرد دارای بیماری زمینه‌ای نیز شک به عفونت کلیه باید سریع با خدمات درمانی مطرح شود.
عفونت کلیه چیست و چه تفاوتی با عفونت مثانه دارد؟
کلیه‌ها بخشی از دستگاه ادراری‌اند. بسیاری از عفونت‌های کلیه از عفونت قسمت پایین‌تر، مانند مثانه، شروع می‌شوند، اما هر سوزش یا تکرر ادرار به معنی درگیری کلیه نیست. محل عفونت و شدت آن با ارزیابی تعیین میشود، نه با حدس از رنگ یا بوی ادرار.
عامل بسیاری از این عفونت‌ها باکتری است. عواملی مانند انسداد مسیر ادرار یا بعضی بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند در بروز و رسیدگی اهمیت داشته باشند. داشتن عفونت هم به معنی نارسایی حتمی کلیه یا نیاز حتمی به دیالیز نیست؛ خطر را باید جدی و بدون ترساندن بی‌دلیل توضیح داد.
علائم عفونت کلیه کدام‌اند؟
تب و لرز، درد پشت یا پهلو، تهوع و استفراغ و گاهی سوزش، تکرر یا فوریت ادرار ممکن است دیده شوند. نشانه‌ها با سن و وضعیت فرد فرق دارند؛ کودک خردسال ممکن است فقط تب بالا یا تغییر حال عمومی داشته باشد. نبود همه علائم، بیماری را رد نمی‌کند.
برای شناخت علامت‌های مشترک، تکرر ادرار و علت‌های متفاوت آن را بخوانید. تکرر یک علامت است و به‌تنهایی برای تشخیص عفونت یا انتخاب دارو کافی نیست.
وضعیت | اقدام مناسب |
|---|---|
تب/لرز و درد پهلو همراه علائم ادراری | ارزیابی سریع پزشکی؛ منتظر اثر نوشیدنی نمانید |
استفراغ یا ناتوانی در نگه‌داشتن مایعات و دارو | تماس سریع برای ارزیابی و تعیین محل رسیدگی |
علائم در بارداری یا کودک | راهنمایی سریع پزشکی؛ نسخه خانگی برای این گروه‌ها نسازید |
گیجی، خوابآلودگی غیرعادی، دشواری صحبت یا تنفس | کمک فوری اورژانس |
برگشت علائم پس از درمان یا بدترشدن در حین آن | تماس دوباره با درمانگر و پیگیری علت |
عفونت شدید در مواردی می‌تواند به سپسیس، یعنی واکنش خطرناک بدن به عفونت، منجر شود. این پیامد در همه بیماران رخ نمی‌دهد، ولی دلیل اهمیت رسیدگی به‌موقع و توجه به تغییر هوشیاری، تنفس و حال عمومی است.
تشخیص؛ آزمایش ادرار، کشت و بررسی‌های مورد نیاز
پزشک درباره زمان شروع، شدت علائم، سابقه عفونت، سنگ یا مشکلات ادراری، بارداری و داروها سؤال و معاینه می‌کند. آزمایش ادرار و کشت می‌توانند به بررسی عفونت و انتخاب درمان کمک کنند؛ نتیجه باید در کنار علائم تفسیر شود.
در بعضی شرایط، آزمایش خون یا تصویربرداری برای بررسی شدت، عملکرد کلیه یا مشکل زمینه‌ای درخواست میشود. همه افراد به همه آزمایش‌ها یا سونوگرافی یکسان نیاز ندارند. نوبت یا نتیجه آزمایش را بهانه تأخیر در رسیدگی به علائم شدید قرار ندهید.
درمان عفونت کلیه چگونه انتخاب میشود؟
اگر عفونت باکتریایی مطرح باشد، درمانگر آنتیبیوتیک مناسب تجویز می‌کند و ممکن است بر اساس نتیجه آزمایش آن را تنظیم کند. درمان خوراکی، وریدی یا بستری به شدت بیماری و وضعیت فرد بستگی دارد. نام دارو و مدت آن را از نسخه بیمار دیگر یا یک عدد ثابت اینترنتی انتخاب نکنید.
اگر مسیر ادرار مسدود شده باشد، رسیدگی به انسداد هم ممکن است لازم شود. داروی تجویزشده را طبق دستور دنبال کنید و اگر عارضه دارید، قادر به خوردن دارو نیستید یا بدتر شده‌اید، با درمانگر تماس بگیرید. بهبود موقت دلیل قطع یا تغییر خودسرانه نیست.
درباره دمنوش‌های مطرح برای عفونت ادرار نیز همین مرز مهم است: زیادشدن ادرار یا احساس آرامش بعد از یک نوشیدنی، نشانه اثبات‌شده حذف عفونت کلیه نیست.
مراقبت همراه در خانه؛ مایعات و استراحت
اگر درمانگر مراقبت در خانه را مناسب دانسته است، استراحت و دریافت مایعات کافی می‌تواند بخشی از برنامه باشد. آب انتخاب ساده‌ای است؛ در تهوع، امکان نوشیدن و نگه‌داشتن مایعات را به درمانگر اطلاع دهید. ناتوانی در نوشیدن یا استفراغ مکرر نیازمند ارزیابی است.
در بیماری کلیوی یا محدودیت قبلی مایعات، مقدار مناسب را از درمانگر بپرسید. توصیه اجباری هشت تا ده لیوان برای همه، بدون توجه به شرایط فرد درست نیست. نوشیدن بیشتر نیز جای آنتیبیوتیک لازم یا رفع انسداد را نمی‌گیرد.
درباره مسکن هم راهنمایی بگیرید؛ بعضی داروها ممکن است برای وضعیت کلیه مناسب نباشند. به‌ویژه ایبوپروفن را در شک به عفونت کلیه بدون توصیه پزشک مصرف نکنید. از ترکیب چند مسکن یا داروی سرماخوردگی برای پنهان‌کردن علامت‌ها خودداری کنید.
غذا، آبمیوه و گیاهان؛ چه چیزی درمان نیست؟
سیر، آب نارگیل، بابونه، خاکشیر یا دمنوش زرشک درمان اثبات‌شده عفونت کلیه نیستند. درباره زرشک و ادعای درمان عفونت توضیح داده‌ایم که میوه خوراکی، عصاره و کرنبری را نباید یک فرآورده دانست. این‌ها دلیل تأخیر در رسیدگی نیستند.
یک رژیم عمومی با حذف پروتئین یا محدودیت پتاسیم برای همه مبتلایان به عفونت کلیه توصیه نمی‌شود؛ رژیم مربوط به نارسایی مزمن را به عفونت حاد تعمیم ندهید. اگر اختلال عملکرد کلیه یا بیماری دیگری دارید، برنامه غذایی باید با همان شرایط تعیین شود.
پیش از مصرف مکمل یا ترکیب گیاهی، نام و برچسب محصول را به درمانگر نشان دهید. تغییر اسیدیته ادرار با یک نوشیدنی، راه خانگی قابل اتکا برای کشتن باکتری یا اثبات بهبود نیست.
پیگیری و کاهش احتمال تکرار
اگر علائم پس از پایان درمان برگشته‌اند، دوباره مراجعه کنید؛ ممکن است بررسی علت، کشت یا تنظیم درمان لازم شود. زمان پیگیری و نشانه‌هایی که باید زودتر گزارش شوند را از درمانگر بپرسید.
دریافت مایعات متناسب، نگه‌نداشتن طولانی ادرار و رسیدگی به مشکل زمینه‌ای می‌توانند در مراقبت دستگاه ادراری مطرح باشند، ولی هیچ‌کدام پیشگیری قطعی نیستند. برای عفونت‌های تکرارشونده، برنامه پیشگیری باید متناسب با علت و وضعیت فرد تعیین شود.
پرسش‌های متداول
با تب و درد پهلو چه کنیم؟+
اگر همراه علائم ادراری، تهوع یا استفراغ است، سریع برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. منتظر تأثیر دمنوش یا آبمیوه نمانید.
عفونت کلیه با دمنوش درمان میشود؟+
دمنوش جای درمان علت نیست. در عفونت باکتریایی ممکن است آنتیبیوتیک و در شرایطی رسیدگی به انسداد یا درمان بیمارستانی لازم باشد.
همه بیماران باید بستری شوند؟+
خیر. محل و روش درمان به شدت بیماری، توان خوردن دارو و مایعات، بارداری و دیگر شرایط فرد بستگی دارد و با ارزیابی تعیین میشود.
چند روز آنتیبیوتیک لازم است؟+
مدت و نوع درمان باید برای همان بیمار مشخص شود و ممکن است با نتیجه آزمایش تنظیم شود. از یک عدد همگانی یا نسخه دیگران استفاده نکنید.
باید پروتئین و پتاسیم غذا را کم کنیم؟+
نه به شکل همگانی. محدودیتهای بیماری مزمن کلیه را به هر عفونت حاد تعمیم ندهید. در اختلال عملکرد کلیه یا بیماری همراه، برنامه فردی لازم است.
چه زمانی اورژانس لازم است؟+
گیجی، خوابآلودگی غیرعادی، دشواری صحبتکردن، تنگی نفس یا بدحالی شدید نیازمند کمک فوری است. استفراغ و ناتوانی در خوردن مایعات یا دارو را هم سریع گزارش کنید.
