نوشیدنی‌های سنتی در روزهای گرم؛ آب، شربت و علائم کم‌آبی

برای تشنگی معمول در روز گرم، از آب ساده شروع کنید. اگر طعم آب برایتان یکنواخت است، خاکشیر، تخم شربتی، آبِ طعم‌دار با نعناع یا یک شربت رقیق می‌تواند تنوع ایجاد کند. مقدار آبی که در این نوشیدنی‌ها می‌ریزید بخشی از دریافت مایعات شماست. شربت یا دمنوش، محلول خوراکی جبران آب و املاح یا درمان گرمازدگی نیست.

اول موقعیت را مشخص کنید. برای روز عادی به آب و یک ظرف تمیز نیاز دارید. برای پذیرایی می‌توانید یک نوشیدنی با طعم مشخص انتخاب کنید. اگر به‌دلیل استفراغ یا اسهال مقدار زیادی مایع از دست رفته، یا کسی در گرما دچار گیجی و حال بد شده، مسیر رسیدگی فرق دارد. دستورهای این صفحه برای تهیهٔ نوشیدنی‌اند.

کم‌آبی چه نشانه‌هایی دارد و چه وقت باید کمک گرفت؟

کم‌آبی زمانی پیش می‌آید که مایعی که از دست می‌دهید بیش از مقداری است که دریافت می‌کنید. گرما، تعریق زیاد، تب، اسهال یا استفراغ می‌توانند در این وضعیت نقش داشته باشند. تشنگی، خشکی دهان، ادرار تیره یا کمتر از معمول و خستگی از نشانه‌های ممکن‌اند. سردرد و ضعف به‌تنهایی دلیل قطعی کم‌آبی نیستند و می‌توانند علت دیگری داشته باشند.

اگر کسی در گرما به‌شدت بدحال است، آماده‌کردن شربت نباید خنک‌کردن و تماس با اورژانس را عقب بیندازد. برای خنک‌کردن اولیه، از سایه یا فضای خنک و پارچهٔ خیس و خنک کمک بگیرید و دستور اپراتور اورژانس را دنبال کنید. تا رسیدن کمک، تنها گذاشتن کسی که هوشیاری‌اش تغییر کرده خطرناک است.

طرح زیر صرفاً تصویرسازی است؛ عددهای روی آن معیار تشخیص یا سنجش شدت کم‌آبی نیستند.

هیچ‌کدام از این عددها درصد آب بدن یا درجهٔ کم‌آبی فرد نیست. برای تصمیم دربارهٔ اقدام، نشانه‌های بالا و شرایط فرد را بررسی کنید.

آیا آب ساده برای نوشیدن روزانه کافی است؟

آب پایهٔ ساده‌ای برای روزهای معمول است و بخشی از مایعات را از غذاها و نوشیدنی‌های دیگر هم می‌گیریم. مقدار لازم برای هر نفر به آب‌وهوا، فعالیت، خوراک و شرایط فردی بستگی دارد. کنار بطری آب، خوراکی‌های آبدار مانند خیار، میوهٔ سالم یا سوپ می‌توانند انتخاب عملی باشند. داشتن یک بطری دم دست و نوشیدن در طول روز از انتظار تا آخر روز ساده‌تر است.

در اسهال یا استفراغ، بدن ممکن است هم آب و هم املاح از دست بدهد. در این حالت برای انتخاب محلول خوراکی مناسب از داروساز یا پزشک بپرسید. محلول را مطابق دستور بسته با مقدار مشخصی آب سالم آماده کنید. شربت خانگی، آبمیوه یا نوشیدنی ورزشی ترکیب یکسانی با محلول درمانی ندارد. اگر نمی‌توانید مایعات را نگه دارید یا حالتان بدتر می‌شود، کمک بگیرید.

اگر به‌دلیل بیماری قلبی یا کلیوی یا تجویز درمانی محدودیت مایعات دارید، برنامهٔ خودتان را دنبال کنید. تعریق زیاد در کار یا ورزش طولانی هم با نشستن در خانه فرق دارد. پیش از شروع فعالیت برای دسترسی به آب و وقفه در جای خنک برنامه داشته باشید.

برای ساعات مجاز نوشیدن در روزه‌داری، غذاها و نوشیدنی‌های آبدار برای ماه رمضان مثال‌هایی از انتخاب در سحر و افطار دارد. به‌جای نوشیدن یک پارچ در یک نوبت، امکان نوشیدن منظم و هماهنگ با وعده‌ها را در نظر بگیرید. برای افراد دارای بیماری زمینه‌ای یا محدودیت مایعات، برنامهٔ مناسب روزه باید فردی باشد.

چرا برای همه نمی‌شود یک تعداد لیوان تعیین کرد؟

بین کسی که در اتاق خنک کار می‌کند و کسی که چند ساعت در فضای باز عرق می‌کند تفاوت هست. غذای آبدار، سوپ و نوشیدنی بدون شکر هم در دریافت مایعات سهم دارند؛ در نتیجه شمردن لیوان‌های آب به‌تنهایی تمام تصویر را نمی‌دهد. در یک روز معمول، توجه به تشنگی، دفعات ادرار و روند تغییر رنگ ادرار از چسبیدن به یک عدد مفیدتر است. رنگ یک‌بار ادرار را به‌تنهایی ملاک نگیرید؛ اگر کاهش ادرار با ضعف، سرگیجه یا بیماری همراه شده، وضعیت را جدی بگیرید.

برای مراقبت از سالمندی که دسترسی یا تحرکش محدود است، ظرفی انتخاب کنید که بازکردن و گرفتنش راحت باشد. گذاشتن آب دور از دسترس در آشپزخانه کمک چندانی نمی‌کند. اگر نوشیدن به دلیل دشواری بلع مشکل است، برای نوع و غلظت مناسب مایع از تیم درمان راهنمایی بگیرید؛ اضافه‌کردن دانه یا برش میوه به لیوان راه‌حل آن مشکل نیست.

فرق شربت خانگی با محلول خوراکی جبران آب و املاح

در شربت خانگی، مقدار شکر را برای طعم تعیین می‌کنیم. در محلول خوراکی، ترکیب قند و املاح برای جبران آنچه بدن از دست داده تنظیم شده است. به همین دلیل، مقدار آبِ درج‌شده روی بسته جزئی از دستور است. اگر بسته برای حجم مشخصی نوشته شده، آن را در یک لیوان دلخواه حل نکنید و برای بهترشدن مزه با شربت یا آبمیوه ترکیب نکنید. اگر برای کودک یا سالمند تهیه می‌کنید، دربارهٔ نوع محلول و شیوهٔ مصرف از داروساز یا پزشک بپرسید.

شیرین‌ترکردن نوشیدنی با نبات یا عسل فقط مزه را عوض می‌کند. در یک عصر گرم که کسی بیمار نیست، می‌توانید برای پذیرایی شربت را به ذائقه رقیق کنید. اما وقتی چند نوبت استفراغ یا اسهال اتفاق افتاده، شیرینی مطلوب یک نوشیدنی، معیار انتخاب محلول جبران مایعات نیست. اگر فرد حتی جرعه‌های کوچک را هم نگه نمی‌دارد، چند نوشیدنی دیگر را پشت سر هم امتحان نکنید و برای ارزیابی کمک بگیرید.

۱۲ نوشیدنی آشنا و روش انتخابشان در روزهای گرم

یک راه ساده برای انتخاب این است که ابتدا تصمیم بگیرید نوشیدنی دانه‌دار، میوه‌ای، معطر یا کاملاً ساده می‌خواهید. با آب آشامیدنی سالم شروع کنید. میوه و سبزی را با آب جاری بشویید و در ظرف تمیز بریزید. اگر شربت از قبل شیرین است، با رقیق‌کردن و چشیدن از اضافه‌کردن شکر بیشتر جلوگیری کنید.

۱. خاکشیر با آب خنک

خاکشیر را چند نوبت با آب سالم بشویید و ته‌نشینی را بررسی کنید تا ذرات ناخواسته را وارد پارچ نکنید. آن را با آب خنک مخلوط کنید و قبل از ریختن در لیوان هم بزنید. چند قطره آب‌لیمو یا کمی گلاب طعم را عوض می‌کند. بهتر است شیرین‌کننده را از اول زیاد نریزید تا بتوانید طعم خودِ دانه و افزودنی را جدا بچشید.

اگر برای پذیرایی آماده می‌کنید، اول یک لیوان آزمایشی درست کنید. دانه در پارچ ته‌نشین می‌شود و اگر آن را هم نزنید، سهم لیوان اول و آخر فرق می‌کند. برای کودک، نوشیدنی متناسب با سن را انتخاب کنید. اگر کسی دشواری بلع دارد، از برنامه‌ای که تیم درمان برای نوع و غلظت مایعات او تعیین کرده پیروی کنید.

۲. تخم شربتی

دانه را پیش از سرو با آب سالم بخیسانید تا بافت لعابی آن شکل بگیرد. اگر از بافت غلیظ خوشتان نمی‌آید، با آب بیشتر رقیق کنید. ورم‌کردن دانه در ظرف، ویژگی آشپزی آن است. از این مشاهده نمی‌شود دربارهٔ میزان نگهداری آب در بدن نتیجه گرفت.

برای پذیرایی، دانهٔ خیسانده و پایهٔ آب را جدا نگه دارید و نزدیک سرو مخلوط کنید. این کار تنظیم بافت برای هر لیوان را ساده می‌کند. اگر مهمان نوشیدنی صاف می‌خواهد، بخشی از پارچ را بدون دانه نگه دارید.

۳. شربت گل پنیرک

اگر با گل پنیرک آشنا هستید و نوع خوراکیِ بسته‌بندی‌شده دارید، می‌توانید یک نوشیدنی کم‌شیرین با آن تهیه کنید. طبق دستور همان بسته عمل کنید، صاف کنید و بعد طعم نهایی را با آب تنظیم کنید. رنگ و غلظت به مقدار ماده و زمان ماندن در آب بستگی دارند. برای اولین بار بهتر است به مقدار یک لیوان امتحان کنید تا بدانید آن طعم را دوست دارید.

۴. شربت آلبالو

آلبالو پایهٔ ترش و خوش‌رنگی دارد و شیرینی شربت‌ها می‌تواند بسیار متفاوت باشد. ابتدا شربت را در آب رقیق کنید و بعد از چشیدن دربارهٔ شیرین‌ترکردن تصمیم بگیرید. اگر از میوهٔ تازه استفاده می‌کنید، آن را بشویید، هسته را جدا کنید و سهمی را که آماده کرده‌اید سرد نگه دارید. برای یک لیوان روزانه می‌توانید طعم کم‌رنگ‌تری انتخاب کنید.

۵. آب نعناع و لیمو

چند برگ نعناع شسته و چند برش لیمو به آب طعم می‌دهند. اگر طعم پوست لیمو تلخ می‌شود، برش‌ها را مدتی کوتاه در آب بگذارید و بعد خارج کنید. لازم نیست حتماً شکر یا عرق نعناع اضافه کنید. اگر نوشیدنی گازدار یا لیمویی باعث ناراحتی‌تان می‌شود، آب ساده یا مقدار کمتری لیمو انتخاب کنید.

اگر برای جمع کوچک تهیه می‌کنید، یخ را از آب سالم درست کنید و با انبر تمیز بردارید. می‌توانید نعناع و لیمو را در ظرف جدا بگذارید تا هر کس به اندازهٔ دلخواه اضافه کند. در این روش، نوشیدنی پایه برای کسی که طعم ساده می‌خواهد هم قابل استفاده است.

۶. سکنجبین

در سکنجبین، طعم سرکه و شیرینی با هم تنظیم می‌شوند. ابتدا مقدار کمی از پایه را در آب حل کنید. اگر می‌خواهید طعم آن سبک‌تر باشد، می‌توانید همراه با چند برش خیار شسته سرو کنید. مقدار سرکه و شیرین‌کننده را با ذائقهٔ خود و برنامهٔ غذایی بسنجید. شربت غلیظ را با آب خنک رقیق کنید و آن را به‌عنوان بخشی از پذیرایی در نظر بگیرید.

۷. آب زرشک رقیق

آب زرشک ترش است و برای همه لازم نیست همان غلظت اولیه را داشته باشد. از زرشک خوراکی و تمیز شروع کنید، پس از آماده‌سازی آن را صاف کنید و با آب سالم به ترشی دلخواه برسانید. اگر آب زرشکِ آماده خریده‌اید، فهرست مواد و وجود شکر افزوده را روی برچسب بخوانید. برای مقایسهٔ دو نوع، مقدار مصرف را هم در نظر بگیرید.

۸. نوشیدنی با عطر دارچین

اگر طعم دارچین را دوست دارید، می‌توانید عطر چوب دارچین را در مقدار کمی آبِ گرم بگیرید، آن را بیرون بیاورید و بعد برای سرو رقیق و خنک کنید. برای نتیجهٔ لطیف‌تر، افزودن مقدار کم در شروع بهتر از استفاده از محلول خیلی غلیظ است. می‌توانید دارچین را در مهمانی به عنوان گزینهٔ طعمی کنار آب ساده بگذارید.

۹. عرق بیدمشک رقیق

بیدمشک رایحهٔ مشخصی دارد. اگر آن را برای عطر انتخاب می‌کنید، ابتدا مقدار کمی از عرق خوراکی را طبق دستور بسته در آب رقیق کنید و بچشید. اگر برای مهمانی کنار گلاب سرو می‌کنید، یکی را پایه بگذارید و دیگری را کم‌کم اضافه کنید تا عطرها همدیگر را نپوشانند. ترکیب‌های شیرین را در ظرفی جدا از آب ساده بگذارید.

۱۰. عرق شاتره

شاتره در بعضی خانه‌ها به عنوان عرق گیاهی با طعم متفاوت شناخته می‌شود. اگر قبلاً آن را مصرف نکرده‌اید و به دنبال نوشیدنی ساده برای تشنگی هستید، انتخابی که می‌شناسید یا آب ساده کفایت می‌کند. در دوران بارداری یا شیردهی یا هنگام مصرف دارو، قبل از مصرف منظم عرق گیاهی با پزشک یا داروساز مشورت کنید. از عرقیات غلیظ برای درمان کم‌آبی استفاده نکنید.

۱۱. دمنوش به‌لیمو

برگ خوراکی به‌لیمو را بر اساس دستور روی بسته دم کنید. دمنوش را صاف کنید و اگر آن را سرد می‌خواهید در ظرف تمیز و دربسته در یخچال بگذارید. برای تغییر طعم، قبل از افزودن شکر، آن را یک بار ساده بچشید. اگر از قبل برای مهمانی آماده می‌کنید، سهم هر نوبت را جدا بردارید تا همهٔ پارچ مدت زیادی بیرون از یخچال نماند.

۱۲. دمنوش عناب

عناب خوراکی را بشویید و طبق روش معمولِ دم‌کردن یا دستور بسته در آب آماده کنید. قبل از سرو نوشیدنی را صاف کنید. عناب مزهٔ خاص خودش را دارد و برای سنجش مقدار شیرینی می‌توانید نخست بدون شکر آن را بچشید. اگر هدف شما شربتِ خنک است، دمنوش آماده را به‌جای ماندن طولانی روی میز، در ظرف دربسته سرد کنید.

سه روش آماده‌سازی برای اینکه طعم و بافت دست خودتان باشد

پایهٔ شربتی: کمی از پایهٔ سکنجبین، آلبالو یا زرشک را در یک لیوان جدا رقیق کنید و نسبت دلخواهتان را پیدا کنید. بعد همان نسبت را برای پارچ به کار ببرید. اگر قرار است یخ اضافه شود، پیش از پرکردن لیوان‌ها یکی را با یخ بچشید. ریختن یکبارهٔ همهٔ شربت در پارچ، اصلاح طعم را دشوارتر می‌کند و ممکن است مجبور شوید بیش از نیاز آماده کنید.

پایهٔ دانه‌دار: در خاکشیر کیفیت شست‌وشو و در تخم شربتی زمان خیساندن مهم‌تر از شکر است. اگر دو نوشیدنی را با هم سرو می‌کنید، پارچ‌ها را جدا نگه دارید تا کسی که دانه یا بافت غلیظ دوست ندارد بتواند گزینهٔ خودش را بردارد. دانهٔ خشک و میوهٔ تازه را با قاشق مشترک داخل ظرف اصلی برنگردانید؛ آنچه لازم دارید پیش از سرو در ظرف جدا بکشید.

پایهٔ دم‌کردنی: برای عناب و به‌لیمو، اول نوشیدنی را صاف کنید و بعد برای مصرف سرد کنار بگذارید. نگه‌داشتن برگ یا میوه در لیوان تا لحظهٔ نوشیدن می‌تواند مزه را عوض کند و برای بعضی افراد بافت خوشایندی ندارد. اگر به نوشیدنی‌ای تازه عادت ندارید، یک لیوان ساده برای شناخت طعم کافی است؛ لازم نیست برای استفادهٔ روزانه یک بطری بزرگ آماده کنید.

چگونه میان این گزینه‌ها انتخاب کنیم؟

در تهیهٔ خانگی، یک پایهٔ رقیق را در یخچال بگذارید و شیرینی را نزدیک سرو تنظیم کنید. اگر نوشیدنی میوه یا سبزی تازه دارد، ظرف تمیز و نگهداری سرد اهمیت دارد. در پارچ مشترک باقی‌ماندهٔ لیوان‌ها را نریزید. اگر قرار است نوشیدنی در فضای گرم سرو شود، فقط مقدار لازم را بیرون بیاورید و سهم بعدی را سرد نگه دارید.

اگر به‌جای شربت آماده می‌خواهید نوشیدنی زرشک را در خانه تنظیم کنید، هنگام خرید زرشک برای نوشیدنی خانگی نوع خوراکی، تمیزی، رطوبت و وزن بسته را بررسی کنید. از خرید به اندازهٔ مصرف شروع کنید و بعد از بازکردن طبق برچسب نگه دارید.

برای تنظیم ترشی، نوشیدنی پایه را بچشید و قبل از افزودن شیرین‌کننده کمی آب بیشتر بریزید. یک بطری آب ساده هم روی میز بگذارید تا کسی که طعم ترش یا شیرین دوست ندارد انتخاب دیگری داشته باشد.

نوع زرشکی را بردارید که می‌توانید راحت بشویید و صاف کنید. در خرید آنلاین، عکس نزدیک، وزن و شرح بسته کمک می‌کند مقدار لازم را بهتر برآورد کنید. برای اولین تجربه، به اندازهٔ یک پارچ کوچک آماده کنید.

اگر برای همین نوشیدنی از زرشک خشک دانه‌اناری استفاده می‌کنید، وزن بسته و قیمت زرشک دانه‌اناری را با مقدار مصرفتان بسنجید. باقیماندهٔ زرشک را در ظرف تمیز و مطابق دستور نگهداری بسته بگذارید.

برای خانه، مسیر و مهمانی چه فرقی می‌کند؟

خانه یا محل کار: بطری آب را جایی بگذارید که در طول روز واقعاً می‌بینید و می‌توانید دوباره پر کنید. اگر از یاد می‌برید آب بنوشید، یک لیوان همراه وعده‌ها یا هنگام برگشتن از بیرون نقطهٔ شروع ساده‌ای است. آبِ نعناع و خیار برای تنوع خوب است؛ حتی اگر فرصت آماده‌کردنش را ندارید، داشتن آب ساده کار را راه می‌اندازد.

کار یا رفت‌وآمد در فضای باز: پیش از خروج ببینید کجا می‌توانید بطری را دوباره پر کنید و جایی برای توقف در سایه هست یا نه. برای کاری که چند ساعت طول می‌کشد، آب را از اول همراه بردارید. اگر کسی هنگام کار گرم دچار گیجی شد، نگذارید برای برداشتن نوشیدنی یا رسیدن به ماشین مسیر را تنها ادامه بدهد؛ خنک‌کردن و درخواست کمک را همان‌جا شروع کنید.

پذیرایی: اگر همه از یک طعم استقبال نمی‌کنند، به‌جای سه پارچ شیرین، یک پارچ آب ساده و یک پایهٔ طعم‌دار کنار هم بگذارید. بخش اضافی نوشیدنی میوه‌ای را در یخچال نگه دارید و فقط هنگام نیاز پارچ را پر کنید. نوشیدنی داخل لیوانِ استفاده‌شده را به پارچ برنگردانید. این روش برای مهمانی طولانی یا سرو در حیاط کاربرد بیشتری دارد.

بهترین زمان و دما به چه چیزی بستگی دارد؟

برای این نوشیدنی‌ها قاعدهٔ عمومیِ ناشتا یا بعد غذا لازم نیست. برای یک روز گرم، از قبل امکان نوشیدن در طول روز را فراهم کنید. اگر طعم اسیدی یا غلیظ با معدهٔ شما سازگار نیست، از آب ساده، نوشیدنی رقیق یا دمایی که بهتر تحمل می‌کنید استفاده کنید. در پذیرایی یخ می‌تواند نوشیدنی را رقیق کند، بنابراین طعم آن را بعد از اضافه‌کردن یخ دوباره بسنجید.

اگر قرار است بیرون بمانید، آب را در ظرف دربسته و قابل حمل بردارید و زمانی برای پرکردن دوباره در نظر بگیرید. نوشیدنی را در ماشین داغ رها نکنید. برای کار طولانی در گرما، وقفه در جای خنک و توجه به علائم مهم‌اند. شربت سرد به‌تنهایی مشکل قرارگرفتن طولانی در گرما را حل نمی‌کند.

برای کودکان، به‌ویژه نوزادان، از نوشیدنی یا عرق گیاهیِ بزرگسالان به جای برنامهٔ تغذیه و مایعات متناسب با سن استفاده نکنید. در بارداری، شیردهی، حساسیت یا بیماری زمینه‌ای، نوع و مقدار مصرف منظم عرقیات را با درمانگر بررسی کنید. اگر کسی مایعات را نمی‌تواند نگه دارد یا علامت هشدار دارد، به‌جای امتحان چند نوشیدنی مختلف رسیدگی پزشکی را در اولویت بگذارید.